Kargo Gönderim Saatleri;
Yeni Üyelik
Üye Girişi
Borçlular Arasında Teselsül 2011 Ahmet Hakan DAĞDELEN
Borçlular Arasında Teselsül 2011 Ahmet Hakan DAĞDELEN
Ahmet Hakan DAĞDELEN
Sayfa Sayısı
:
227
Kitap Ölçüleri
:
16x23 cm
Basım Yılı
:
2011
ISBN NO
:
9786054396856
3.000,00
TL GİRİŞ Borç ilişkisinin, borçlu tarafında yer alan birden fazla kişi arasında bulunan teselsül alacaklı açısından oldukça elverişli bir durum yaratır. Alacaklı bu sayede dilediği borçluya başvurabilme özgürlüğüne sahip olmakta, bir defa da olsa tatminine zorlanmadan ulaşabilmektedir. Bu ilişki alacaklı açısından şahsi bir teminat fonksiyonu görür. Borçlulardan birine yönelttiği ifa talebi sonuçsuz kaldığında, bir diğerine başvurarak alacağını elde edebilmektedir. Söz konusu fonksiyonuna binaen teselsül iktisadi hayatta, böyle özel bir borç ilişkisinin varlığından haberdar olan alacaklılarca sıklıkla aranmaktadır. Teminat olarak kabul etmek üzere rehin yahut ipotek yerine, borçlular arasında teselsül arayan alacaklı bu sayede muhafaza külfetinden, takip etmesi gereken formalitelerden kurtulmakta, zıyaa ve hasar riski ve en önemlisi mevcut olacak bir değer kaybı gibi problemler ile hiç karşılaşmamaktadır1. Kefalete oranla, tesel¬sül yine alacaklı açısından daha elverişlidir. Kefalette kefilin borcu fer′i nitelikteyken teselsülde her bir borçlu alacaklı karşısında aslî borçlu sıfatı ile sorumludur. Bununla beraber kefaletin geçerliliği yazılı şekil şartına bağlıyken, kanunda borçlular arasında teselsül kurulabilmesi için bir ya¬zılı şekil şartı da öngörülmüş değildir. Teselsülün alacaklı açısından bu faydalan yanında, ayni bir teminat vermek yerine kendisi ile beraber alacaklı karşısında aralarında teselsül olacak şekilde sorumlu olacak bir borçdaş arayan şahıs açısından da faydaları vardır. Bu sayede borçlu, elinde bulunan değerlerden yararlanmayadevam edebilmekte, dilediğinde satarak elinden çıkarabilmektedir. Tüm bunlarla beraber, verilecek ayni teminatın değer takdirinde karşılaşılabi¬lecek sorunlar da yine teselsülün tercihini daha şayan kılacak başka bir unsurdur. Akdî hukuk açısından büyük önem taşıyan bu kurum, sorumlu¬luk hukuku açısından da büyük önemi haizdir. Bu alanda zarar göreni korumaya yönelik, birlikte bir zarar ika eden şahsıların tazminat borcu açısından aralarında teselsül olacağı kuralı adaletin yerine gelmesi açı¬sından önemli rol oynar. Bu durumda zarara uğrayan, sorumlulardan birinin aczinden olumsuz etkilenmemekte, zararı birlikte ika etmiş diğer sorumlular buna katlanmaktadır. Diğer yandan, bir zarardan ötürü farklı sebepler ile sorumlu olanlar arasında teselsül olacağının kabulü de, yine aynı şekilde adil bir sonuca ulaşılmasında önemli rol oynar. 818 sayılı Borçlar Kanunu′nun umumi hükümlere ilişkin ilk kısmın-ınundaki ifadeler ile, ilk bap borçların teşekküle, ikinci bap borçla¬rın hükmüne, üçüncü bap borçların sukutuna, dördüncü bap borçların nevilerine, beşinci bap alacağın temliki ve borcun nakline ayrılmıştır. Teselsül, dördüncü bapın ilk faslında düzenlemiştir. Buna mukabil, tesel¬sül bu bapta düzenlenen diğer durumlar gibi borcun bir nevi değildir. Bu bapta düzenlenen konular, bütün borç ilişkilerinde söz konusu olabilecek özel durumlara ilişkindir. Bu bakımdan, kanunda dördüncü bapa verilen "Borçların Nevileri" başlığının yerindeliği eleştirilebilir. Bütün borç ilişkilerinde bu durumların söz konusu olabileceğinden hareketle, bu başlığın "Borç İlişkilerinde Özel Durumlar" olarak düzenlenmesi daha uygun olurdu2. 6098 sayılı Borçlar Kanunu′nun umumi hükümlere ilişkin birinci kısmında, kanundaki ifadeler ile, ilk bölüm borç ilişkisinin kaynaklarına, İkinci bölüm borç ilişkisinin hükümlerine, üçüncü bölüm borçların ve borç ilişkilerinin sona ermesi ile zamanaşımına, dördüncü bölüm borç ilişkilerinde özel durumlara, beşinci bölüm ise borç ilişkilerinde tarafdeğişikliklerine ayrılmıştır. Teselsül, borç ilişkilerinde özel durumlar baş¬lıklı dördüncü bölümün birinci ayrımında düzenlenmiştir. Çalışmada borçlular arasında kurulan teselsül, üç bölüme ayrılarak incelenmiştir. İlk bölüm teselsülün tanımına, Roma Hukuku′ndaki yeri¬ne, hukuki niteliğine ve son olarak kaynaklarına ayrılmıştır. Bu bahiste, teselsülün kanuni kaynaklan açısından sadece Borçlar Kanunlarındaki düzenlemeler yer almıştır. Sair kanunlarda yer alan, borçlular arasında teselsül kurulacağına ilişkin düzenlemeler, bu çalışmanın kapsamına girmemektedir. Bununla beraber, Türk Hukuku açısından ikili bir tesel¬sül ayrımının kabul edilip edilemeyeceği sorusunun cevabı da yine bu bölümde değerlendirilmiştir. İkinci bölümde, alacaklı ile borçluların kar¬şılıklı durumları ve borçluların birbirleriyle olan ilişkileri incelenmiştir. Burada alacaklının tatminini sağlamak üzere sahibi olduğu imkânlar ve bunun yanı sıra yükümlülüğü ile borçlulardan birinin alacaklı karşısında değişen hukuki durumunun borçdaşları üzerindeki etkisi üzerinde durul¬muş, son olarak borçlulardan birinin ifada bulunması sonrası diğerleriyle arasında olan rücû ilişkisinin hükümleri açıklanmıştır. Son bölümde, alacaklı karşısında birden fazla borçlunun bulunduğu benzer diğer borç ilişkileri ile teselsülün ortak noktaları ve farkları izah edilmiştir. Teselsül borçlular arasında bulunabileceği gibi alacaklılar arasında da söz konusu olabilir. Alacaklılar arasında teselsülde, birden fazla alacak¬lı karşısında bulunan borçludan, her bir alacaklı ifa talebinde bulunabil¬mektedir. Borçlu da, seçtiği alacaklıya ifada bulunarak, bu alacaklının tam olarak tatminini sağladığında diğer alacaklılar karşısındaki ifa mecburiye¬tinden kurtulmaktadır. Çalışmanın konusunu oluşturan teselsül, borçlu¬lar arasında yer almaktadır. Bu bakımdan, metinde geçen "teselsül" terimi borçlular arasında kurulan bu ilişkiyi ifade etmek üzere kullanılmıştır. SUNUŞ Kendisini hukuk öğrenciliği döneminden tanıdığım ve çalışkanlığı ile göze çarpan Ahmet Hakan Dağdelen, \"borçlular arasında teselsül\" konusunda yüksek lisans tezini yazmak istediğini kararlı bir şekilde söy¬lediğinde, ilk an bu konunun yüksek lisans tezi için öncelikle kapsam iti¬bariyle uygun olmayacağını düşünmüştüm. Kendisine bunu hemen söy¬ledim. Ama bu konuda çalışmaya çok istekli ve kararlıydı. Ben de \"tamam o halde, başla bakalım, duruma göre konuda daraltma yoluna gidebiliriz\" dedim. Nihayetinde benim beklentilerimi aşan bir çalışmanın ortaya çıktığını rahatlıkla söyleyebilirim. Dağdelen, hem teselsül konusundaki çetrefil denebilecek sorunları açık bir şekilde ve örnekleriyle ortaya koy¬ması, hem tartışmalı konularda ayrıntılı saptamaları ve kaynakçası, hem de gerektiğinde kendi kişisel görüşlerini ayrıntılı bir şekilde sergilemesiy-le kısmen doktora tezi tadında bir çalışmayı gerçekleştirdi. Tezin savunulduğu gün 6098 Sayılı Borçlar Kanunu kabul edildi. Bir bilimsel çalışma açısından bakış açısına göre belki talihsizlik olarak nitelenebilecek bu durum, Dağdelen\′in çalışmasının önemini esasen et¬kilememektedir: Konunun klasikliği ve temel niteliği ile çalışmanın yeni Kanun (Tasan) da dikkate alınarak yapılmış olması, bu değerlendirmenin dayanaklarındandır. Zaten tezin savunulmasından sonra bu konuda bazı eklemeler ve değişiklikler yaparak tezini daha da zenginleştirmiş oldu. Bu açıdan Dağdelen\′in tezinin son derece güncel ve ilgi ile okunabilecek bir eser olduğunu düşünüyorum. Ahmet Hakan Dağdelen çalışkanlığı yanında, tartışmalı konuları ayrıntılı şekilde ve gerektiğinde derinlemesine inceleme, tartışma ve değerlendirebilme yeteneğini bu çalışmada açık şekilde ortaya koymuştur. Bu açıdan eserinin hukuk literatürümüz için bir zenginlik oluşturduğunu düşünüyorum. Dağdelen\′in bu şekilde çalışmaları ile hukuk bilimi dün¬yasında kalmasını ve kendini sürekli aşarak daha da ilerlemesini ümit ediyorum. Doç. Dr. Mustafa Aksu ÖNSÖZ Borçlular arasında teselsül konusu teorik açıdan oldukça zengin ve bir o kadar da tartışmalıdır. Öyle ki uygulamada müteselsil kefalet ile sık¬lıkla karıştırılan bu kurum hakkında yazılanlar, araştırmaya başlamadan önce yapılan tahmine oranla çok daha zengin bir hakikat olarak kendini gösterdi. Bu durumun yazarın yükünü ağırlaştırdığı gerçeği yanında, kuş¬kusuz çalışmanın ayaklarının yere basması hususunda büyük katkısı da olmuştur. Nitekim çalışma, bu kaynakların aydınlattığı yol takip edilerek hazırlandı. Bununla beraber kitaplar kadar, bu çalışmanın meydana gel¬mesinde, varlıkları ile önem teşkil etmiş olanların isimlerinin de burada anılması gerekir. Hem yol gösterici fikirlerini hem de değerli zamanını benimle payla¬şan tez danışmanım, değerli hocam Doç. Dr. Mustafa Aksu\′ya; öğrencisi olmaktan onur duyduğum, tezimin kitaplaşmasında da payı büyük olan Prof. Dr. Hüseyin Hatemi\′ye şükranlarımı sunarım. Hayatımda doğru yolu bulmamda yardımcı olan, yaptığım tercihleri her zaman destekleyen ve her türlü maddi manevi desteği benden esir¬gemeyen babam Rıfat Dağdelen, annem Gül Dağdelen, ablam Gökçen Dağdelen\′e ne kadar teşekkür etsem azdır. Son olarak, yurt dışında bulunduğum süre zarfında, gerekli olan kaynaklan bana hiçbir zaman sıkılmadan, üşenmeden gönderen, ihtiya¬cım olan zamanda yanımda bulunan Derya Paşavul, S. Batuhan Arpacı ve Umut Onur AJcbulut a, desteklerinden ötürü Seçkin Köstem, Joachim Thaler, Rashid Ahmad ve Pavel Butsenov\′a teşekkürü bir borç bilirim. İyi bir yayınevi ve matbaanın elinin dokunduğu bir kitabın yerini hiçbir şeyin doldurmayacağının farkında olan, emeğini de bu istikamette değerlendiren, meslektaşım ve aynı zamanda da yayımcı Sayın Erol Öz ile XII Levha Yayınevi çalışanlarına, kitabın yayıma hazırlanması aşamasında sarf ettikleri emekleri için bu başlık altındaki son cümlelerimde teşekkür ederim. Ahmet Hakan Dağdelen Viyana/6.3.2011 İÇİNDEKİLER SUNUŞ....................................................................................................................... v ÖNSÖZ................................................................................................................... vii İÇİNDEKİLER.......................................................................................................ix KISALTMALAR...................................................................................................xv GİRİŞ Birinci Bölüm BORÇLULAR ARASINDA TESELSÜLÜN TANIMI, TARİHÇESİ, HUKUKİ NİTELİĞİ ve KAYNAKLARI I. Kavram.................................................................................................................5 II. Tarihçe.................................................................................................................8 III. Hukuki Nitelik.................................................................................................10 A. Teklik Görüşü...........................................................................................11 B. Karşılıklı Temsil Görüşü........................................................................12 C. Çokluk Görüşü.........................................................................................14 IV. Teselsülün Kaynakları....................................................................................16 A. Hukuki İşlem.............................................................................................17 1. Sözleşme..............................................................................................18 2. Vasiyetname ...................................................................................... 22 B. Kanun Hükmü......................................................................................... 23 1. 818 Sayılı Borçlar Kanununda...................................................... 25 a. Haksız Fiil................................................................................... 25 (1) Birden Fazla Kimsenin Birlikte Verdikleri Zarardan Sorumluluğu........................................................................ 25 (2) Birden Fazla Kimsenin Muhtelif Sebeplerden Sorumluluğu........................................................................ 38 b. Bir Mamelekin yahut İşletmenin Devralımı........................59 c. Bir İşletmenin Diğeriyle Birleşmesi yahut Bir Şahıs Şirketine Sermaye Olarak Konulması................................... 60 d. Ariyet Sözleşmesi.......................................................................61 e. Vekâlet Sözleşmesi.................................................................... 63 f. Vedia Sözleşmesi........................................................................ 64 g. Adi Şirket..................................................................................... 66 2. 6098 Sayılı Borçlar Kanununda....................................................67 a. Haksız Fiil....................................................................................67 b. Yapının Sebep Olduğu Zarar.................................................. 69 c. Tehlike Arzeden İşletmenin Sebep Olduğu Zarar..............70 d. Borca Katılma..............................................................................71 e. Bir Malvarlığının yahut İşletmenin Devralımı.................. 72 f. Bir İşletmenin Diğeriyle Birleşmesi yahut Bir Şahıs Şirketine Sermaye Olarak Konulması....................................73 g. Sözleşmeye Katılma...................................................................74 h. İş Yeri Kiralarında Kira İlişkisinin Devri.............................74 i. Kullanım Ödüncü Sözleşmesi.................................................75 j. İşyerinin Devri............................................................................75 k. Vekâlet Sözleşmesi.....................................................................76 l. Saklama Sözleşmesi...................................................................76 m. Adi Şirket..................................................................................... 77 C. Hâkim Hükmü..........................................................................................78 İkinci Bölüm BORÇLULAR ARASINDA TESELSÜLDE KARŞILIKLI İLİŞKİLER I. Alacaklı ile Borçlular Arasındaki Karşılıklı İlişkiler...............................79 A. Alacaklının Borçlular Karşısındaki Hukuki Durumu ve İşlemleri......................................................................................................79 1. Alacaklının İfa İçin Her Bir Borçluya Başvurabilmesi ve Her Bir Borçludan Tamamen Tatmini Talep Edebilmesi....... 80 2. Alacaklının Tatmin Edildiği Oran İçin Tekrar Borçlulara Başvuramaması............................................................ 83 3. Alacaklının Borçluların İflası Durumunda İflas Masasına Başvurması...................................................................... 84 a. Borçluların Tümünün İflası.....................................................85 b. Borçlulardan Birinin veya Bir Kısmının İflası................... 87 4. Alacaklının Borçlulardan Birinin Durumunu Diğer Borçlular Aleyhine İyileştirmesi Halinde Sorumlu Olması....89 B. Borçluların Alacaklı Karşısındaki Hukuki Durumları ve İşlemleri .....................................................................................................93 1. Borçlulardan Birinin Alacaklı Karşısında Diğer Borçluların Vaziyetlerine Hiçbir Durumda Etkide Bulunmayan Hukuki Durumu ve İşlemleri................................95 a. Borçlulardan Biri İçin Zamanaşımı Süresinin Durması .......................................................................................95 b. Borçlulardan Birinin Zamanaşımı Süresinden Feragati......................................................................................... 96 c. Borçlulardan Birine İlişkin Kesin Hüküm.......................... 96 d. Borçlulardan Birinin Kişisel Savunmalarından Yararlanma İmkânına Sahip Olması....................................101 2. Borçlulardan Birinin Alacaklı Karşısında Diğer Borçluların Vaziyetlerine Her Durumda Etkide Bulunmayabilen Hukuki Durumu ve İşlemleri....................... 105 a. Borçlulardan Birinin Temerrüde Düşmesi........................ 105 b. Borçlulardan Biri İçin Zamanaşımı Süresinin Dolması.......................................................................................111 c. Borçlulardan Birinin Ehliyetsizliği..................................... 113 d. Borçlulardan Birinin İradesine İlişkin Sakatlık................114 e. Borçlulardan Birinin İbra Edilmesi......................................116 f. Borçlulardan Birinin Sulh Akdetmesi................................ 125 g. Borçlulardan Birinin Konkordato Akdetmesi.................. 127 h. Borçlulardan Birinin Yenileme Yoluna Gitmesi............... 133 i. Borçlulardan Birinde Alacaklı ve Borçlu Sıfatlarının Birleşmesi.................................................................................. 135 j. Borçlulardan Biri İçin İfanın İmkânsızlığı........................ 137 3. Borçlulardan Birinin Alacaklı Karşısında Diğer Borçluların Vaziyetlerine Her Durumda Etkide Bulunan Hukuki Durumu ve İşlemleri..................................... 143 a. Borçlulardan Birinin İfada Bulunması............................... 143 b. Borçlulardan Birinin Takasta Bulunması.......................... 147 c. Borçlulardan Birinin Alacaklıyı Temerrüde Düşürmesi................................................................................. 149 d. Borçlulardan Biri İçin Zamanaşımı Süresinin Kesilmesi................................................................................... 151 II. Borçlular Arasındaki Karşılıklı İlişkiler................................................. 155 A. Genel........................................................................................................ 155 B. Rücû Hakkı............................................................................................. 156 1. İfa Edilen Borcun Yükünün Borçdaşlar Arasında Paylaşımı.......................................................................................... 160 a. Eşit Hisse Karinesi.................................................................. 162 b. Eşit Hisse Karinesinin İstisnaları........................................ 162 (1) Anlaşmadan Doğan İstisna............................................ 163 (2) Kanun Yahut Hâkim Hükmünden Doğan İstisna.... 164 (3) Borcun Niteliğinden Doğan İstisna............................. 167 2. Rücû Hakkının Kullanımı ve Varlığı İçin Aranan Şartlar................................................................................................ 168 a. Alacaklının Tatmin Edilmiş Olması...................................170 b. Borçlunun Borçdaşları ile Arasındaki İlişkide Kendi Payına Düşenden Fazlasını İfa Etmiş Olması....................170 c. İfanın Geçerli Olması..............................................................171 d. Rücû Edilecek Borçlunun Kaçınma İmkânına Sahip Olmaması...................................................................................171 3. Rücû Hakkının Kapsamı.............................................................. 177 a. Alacaklıya Borçlanılan Edimin Değeri Bakımından...... 177 b. Faizler Bakımından................................................................. 179 c. Masraflar Bakımından............................................................181 4. Borçlulardan Birinin Aczinin Rücû Aşamasındaki Etkisi.................................................................................................. 183 C. Halefiyet.................................................................................................. 185 Üçücü Bölüm BORÇLULAR ARASINDA TESELSÜL ve BENZER BORÇ İLİŞKİLERİ I. Genel................................................................................................................191 II. Kısmi Borçluluk ile Teselsül.......................................................................191 III. Elbirliği Halinde Borçluluk ile Teselsül.................................................. 193 IV. Bölünmez Borçluluk ile Teselsül............................................................... 195 V. Kefalet ile Teselsül........................................................................................ 196 A. Genel........................................................................................................ 196 B. Farklar...................................................................................................... 199 SONUÇ.................................................................................................................207 KAYNAKÇA....................................................................................................... 213
© Copyright 2026
Sitemizde yayınlanan görsel ve yazılı